Konwencja CMR i kiedy obejmuje przewóz
Konwencję o umowie międzynarodowego drogowego przewozu towarów (CMR) przyjęto w Genewie 19 maja 1956 roku. Stosuje się ją do umów o odpłatny przewóz towarów pojazdami drogowymi, jeśli miejsce przyjęcia towaru i miejsce przewidziane do dostawy, wskazane w umowie, leżą w dwóch różnych państwach, a co najmniej jedno z nich jest stroną Konwencji. Nie ma znaczenia miejsce zamieszkania ani narodowość stron.
Stosowanie Konwencji wynika więc z samego charakteru przewozu, a nie z tego, czy ktoś wpisał jej nazwę na dokumencie. Z drugiej strony Konwencja nie obejmuje wszystkiego. Wyłączone są między innymi przewozy zwłok, przeprowadzki i przewozy objęte umowami pocztowymi. Przewozy krajowe podlegają przepisom krajowym, a dokument towarzyszący ładunkowi to zwykły list przewozowy.
Konwencja jest przepisem bezwzględnie obowiązującym w zakresie, w jakim wprowadza odpowiedzialność przewoźnika. Postanowienia umowy, które bezpośrednio lub pośrednio odbiegają od Konwencji, są co do zasady nieważne. To dlatego umowy transportowe i zlecenia odwołują się do niej wprost, a swobodę stron ogranicza się do tego, co Konwencja dopuszcza.
Czym jest międzynarodowy list przewozowy CMR
List przewozowy CMR jest dowodem zawarcia umowy przewozu, przyjęcia towaru przez przewoźnika i warunków przewozu. Nie jest papierem wartościowym: nie można nim obracać jak konosamentem, a samo posiadanie egzemplarza nie przenosi własności towaru. Jego rola jest dowodowa i organizacyjna.
Treść listu opisuje szerzej wpis dokument CMR, gdzie przechodzimy przez wszystkie 24 pola. Z punktu widzenia Konwencji kluczowe są dane stron (nadawca, przewoźnik, odbiorca), miejsce i data przyjęcia towaru, miejsce dostawy, opis towaru, liczba sztuk, waga brutto, koszty przewozu i instrukcje, takie jak sposób odprawy celnej. Dodatkowo list może zawierać klauzule o zakazie przeładunku, o zadeklarowanej wartości towaru albo o terminie dostawy, jeśli strony tak ustaliły.
Ważne jest, że brak listu, jego nieprawidłowość lub zgubienie nie wpływa na istnienie ani ważność umowy przewozu. Umowa nadal podlega Konwencji. Konsekwencją są jednak praktyczne trudności w udowodnieniu stanu towaru i warunków przewozu, dlatego profesjonaliści dbają o kompletny dokument.
Egzemplarze listu i ich rola
List sporządza się w trzech oryginalnych egzemplarzach, podpisanych przez nadawcę i przewoźnika. Podpisy mogą być wydrukowane lub zastąpione stemplami stron, jeśli pozwala na to prawo państwa, w którym list sporządzono. Pierwszy egzemplarz otrzymuje nadawca, drugi towarzyszy towarowi, trzeci zatrzymuje przewoźnik.
- Egzemplarz nadawcy dokumentuje przyjęcie towaru i jest podstawą do rozliczenia z kontrahentem.
- Egzemplarz towarzyszący trafia do odbiorcy i jest podpisywany przy dostawie.
- Egzemplarz przewoźnika zostaje w dokumentacji firmy transportowej.
Gdy towar ma być załadowany na kilka pojazdów albo jest to kilka rodzajów lub partii, nadawca i przewoźnik mogą żądać osobnych listów dla każdego pojazdu lub każdej partii. W firmach spedycyjnych dochodzą jeszcze kopie wewnętrzne dla zleceniodawcy, które nie są oryginałami w rozumieniu Konwencji. Jak wydrukować cały zestaw bez błędów, opisujemy we wpisie druk CMR.
Podpisy i zastrzeżenia na liście CMR
Gdy przewoźnik przyjmuje towar, ma obowiązek sprawdzić dokładność wpisów dotyczących liczby sztuk, znaków i numerów, a także widoczny stan towaru i jego opakowania. Jeśli nie ma realnych możliwości sprawdzenia, wpisuje do listu zastrzeżenia wraz z ich uzasadnieniem. Zastrzeżenie wiąże nadawcę tylko wtedy, gdy wyraźnie je zaakceptował w liście. Brak zastrzeżeń, przy zgodnym opisie, oznacza domniemanie, że towar i opakowanie były widocznie w dobrym stanie, a liczba sztuk, znaków i numerów zgadzała się z listem.
Podpis przewoźnika w polu 23 i podpis nadawcy w polu 22 zamykają zawarcie umowy. Odbiorca potwierdza odbiór w polu 24, wpisując datę i podpis. To właśnie ten egzemplarz jest najważniejszym dowodem dostawy i zwykle wraca do zleceniodawcy, żeby można było wystawić fakturę za transport i rozliczyć fracht.
- Zastrzeżenia opisuj konkretnie, z liczbami i miejscem uszkodzenia.
- Nie podpisuj listu z nieczytelnymi wpisami ani z pustymi polami, które powinny być wypełnione.
- Przy odbiorze sprawdź towar i zgłoś szkodę zgodnie z terminami Konwencji. Dla szkód widocznych zgłoszenie robi się najpóźniej przy odbiorze, dla ukrytych w ciągu kilku dni po nim, a dla opóźnienia w ciągu kilkunastu dni od oddania towaru do dyspozycji odbiorcy. Dokładne terminy sprawdź w tekście Konwencji.
Odpowiedzialność przewoźnika, ogólnie
Przewoźnik odpowiada za całkowity lub częściowy brak towaru, jego uszkodzenie oraz opóźnienie dostawy, jeśli zdarzenie nastąpiło między przyjęciem towaru a dostawą. Odpowiada też za działania i zaniechania swoich pracowników i podwykonawców, którym powierza wykonanie przewozu. Kolejni przewoźnicy, którzy przyjęli towar wraz z listem, stają się stronami umowy na zasadach określonych w Konwencji.
Od odpowiedzialności zwalniają go okoliczności, których nie mógł uniknąć i których skutkom nie mógł zapobiec, a także wady własne towaru, polecenia osoby uprawnionej do rozporządzania towarem, czy wady wynikające z braków w opakowaniu. Istnieją też wyłączone ryzyka szczególne, takie jak przewóz w otwartych pojazdach bez plandeki, jeśli został wyraźnie uzgodniony i wpisany do listu.
Wysokość odszkodowania ma ograniczenie. Konwencja przewiduje limit za kilogram wagi brutto brakującego towaru, wyrażony w jednostkach rozrachunkowych, a nie w złotych, więc kwota zależy od kursu. Limitu nie stosuje się, gdy szkoda wynikła z winy umyślnej lub z poważnego niedbalstwa równoważnego winie umyślnej. Nadawca może też zadeklarować wartość towaru w liście za dopłatą albo zgłosić szczególny interes w dostawie, co zmienia granice odszkodowania. Roszczenia z umowy przewozu przedawniają się z upływem roku, a w razie winy umyślnej po trzech latach.
Dlatego waga brutto w polu 11 i opis towaru nie są formalnościami. Wpływają na to, ile przewoźnik zapłaci w razie szkody, i na to, czy w ogóle da się wykazać jej rozmiar. Ubezpieczenie odpowiedzialności przewoźnika i ubezpieczenie ładunku to osobne sprawy, które regulują umowy stron.
Jak zadbać o kompletny list w codziennej pracy
W codziennej pracy dyspozytora trzy rzeczy decydują o jakości listu: zgodność danych ze zleceniem, czytelność egzemplarzy i szybki powrót dokumentu po rozładunku. Pierwsze rozwiązuje się, wypełniając list z jednego źródła, czyli ze zlecenia transportowego, a nie z kilku wiadomości. Drugie, drukując z pliku zamiast pisać na kalce. Trzecie, prosząc kierowcę o zdjęcie podpisanego egzemplarza zaraz po rozładunku i dołączając je do karty zlecenia.
Elektroniczna wersja listu ma swój protokół do Konwencji, ale jej stosowanie zależy od tego, czy państwa przewozu go przyjęły i czy strony się zgodziły. Dlatego na trasach zagranicznych nie zakładamy, że dokument w PDF zastąpi papier w kontroli drogowej. Więcej o pracy z listem w formie elektronicznej piszemy na stronie e-CMR.
Przykład zlecenia z trasą Poznań, Lyon
Dla jasności przejdźmy przez jeden przykład. Zlecenie dotyczy przewozu 22 palet z częściami metalowymi z Poznania do Lyonu, waga brutto 14 800 kg, załadunek w poniedziałek, dostawa w czwartek. Miejsce przyjęcia towaru leży w Polsce, miejsce dostawy we Francji, więc przewóz podlega Konwencji. W polu 1 wpisujemy nadawcę z Poznania, w polu 2 odbiorcę z Lyonu, w polu 3 miejsce dostawy, w polu 4 miejsce i datę załadunku. Pola 6 do 12 opisują 22 palety i wagę. W polu 14 wskazujemy, że fracht płaci nadawca. Jeśli kierowca zauważy przy załadunku uszkodzoną folię na dwóch paletach, wpisuje to w polu 18, a nadawca potwierdza zastrzeżenie. Po rozładunku odbiorca podpisuje pole 24, a zdjęcie podpisanego egzemplarza wraca do biura, gdzie na jego podstawie przygotowuje się fakturę.
Wypełnij międzynarodowy list przewozowy CMR ze zlecenia
W Dostarcz wgrywasz zlecenie w PDF albo wklejasz jego treść, a program odczytuje strony, adresy, daty, ładunek i wagę oraz wypełnia pola listu. Dostajesz gotowy PDF do wydruku w trzech egzemplarzach, kartę zlecenia i dane do faktury z terminem płatności. Szczegóły działania opisujemy na stronie program CMR, a na próbę możesz od razu użyć Wypełnij CMR na własnym zleceniu. Jeśli mylisz list z wydaniem magazynowym, zajrzyj do wpisu dokument WZ a CMR. Przed podpisem sprawdź wszystkie wpisy: odpowiedzialność za treść listu ponosi nadawca.
Opis w tym wpisie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sporach i przy nietypowych przewozach opieraj się na tekście Konwencji oraz na przepisach właściwych dla danego przewozu.